Sorun Çözme Üzerine Laudan
Kuhn ve Lakatos’un çalışmaları, dikkati bilimin tarihsel boyutuna yöneltti. Çoğu bilim felsefesi, bilim hakkında ilerici olanı belirlemeye çalıştı. Larry Laudan’ın İlerlemesi ve Sorunları bu projeye önemli bir katkı oldu.
Laudan, bilimi bir problem çözme etkinliği olarak yorumladı. Dolayısıyla, bilimsel bir alandaki ilerleme birimi çözülmüş problemdir. Laudan’a göre, bilimsel problemler deneysel problemler ve kavramsal problemler olarak alt bölümlere ayrılabilir. Ampirik problemler, alan-nesnelerin yapısı veya ilişkileri hakkında önemli sorulardır.
Kavramsal problemler, uyumsuz veya birlikte mantıksız teoriler ortaya çıktığında veya bir teori ile alanın metodolojik ön varsayımları arasında uyumsuzluk olduğunda ortaya çıkan problemleri içerir. İkinci türün bir örneği, Newton mekaniğinin aksiyomatik yapısı ile Newton’un iddia ettiği tümevarımcı prosedür teorisi arasındaki uyumsuzluktur.
Bu kavramsal tutarsızlık, ancak Newton’un bazı haleflerinin tümevarımın teorik fizik için yeterli bir prosedür teorisi olmadığını anlamasıyla çözüldü. Kavramsal sorunlar bazen metodolojik ön varsayımlardaki bir değişiklikle çözülür. Böylece problem çözme modeli, gelişen rasyonalite standartlarına izin verir.
Birbirini izleyen teoriler artan problem çözme etkinliği sergilediğinde bir alanda ilerleme sağlanır. Laudan, akılcılık ve ilerleme arasındaki ilişkiye dair mantıkçı görüşü tersine çevirmeye çalıştı. Mantıkçı görüş, bilimdeki gelişmelerin bir rasyonalite standardına başvurarak yargılanması gerektiğidir.
Standarda uyan gelişmeler aşamalı olarak nitelendirilir. Laudan’ın görüşü, bunun tersine, problem çözme etkinliğini artıran ilerici gelişmelerin rasyonel olarak nitelendirilmesidir.
Bilimsel ilerleme birkaç yolla sağlanabilir. Bunun bir yolu, çözülen deneysel problemlerin sayısındaki artıştır. Laudan, bir teorinin, problemin sadece yaklaşık bir çözümünü gerektirse bile ampirik bir problemi “çözebileceğini” vurguladı. Böylece Laudan, serbest düşüş sorununu çözdükleri için hem Galileo’ya hem de Newton’a kredi verecektir.
İkinci bir ilerleme türü, bir anormalliğin çözülmesidir. Laudan, anormalliklere geniş bir bakış açısı getirdi. Ampirik bir sonucun, söz konusu teori ile tutarsız olmasa bile bir anormallik olarak sayılabileceğini savundu.
Bu, örneğin, bir teori belirli bir sonucu açıklarsa ve onun halefi açıklamazsa olabilir. Örneğin, Descartes’ın Vortex Teorisi gezegenlerin neden güneşin etrafında aynı yönde döndüğünü açıkladı. Newton’un kütleçekimsel çekim teorisi değildi. Bazı bilim adamları bunun Newton’un teorisine aykırı olduğunu savundu.
Bunu yapmakta haklıydılar. Laudan, ne zaman deneysel bir problem, p, ne zaman herhangi bir teori ile çözülürse, o zaman p’nin ilgili alandaki her teori için bir anormallik oluşturduğunu belirtmiştir.
Sorun çözme rolü nedir
Sorun çözme rolü işletme
Etkili problem Nedir
Sorunları çözmek için ne yapmalıyız
Problem çözme Aşamaları Nedir kısaca
Sorun Çözme yöntemleri
Etkili problem çözme NEDİR
Problem çözme basamakları örnekleri
Bir anormallik birkaç yolla giderilebilir. En basit yol, deneysel temelinin gözden geçirilmesidir. Daha sonra keşfedilen Uranüs gezegeni geriye dönük hareket göstermiş olsaydı, Newton teorisi paçayı kurtarabilirdi.
İkinci bir yol, yardımcı bir hipotez üzerinde durarak anomaliye uyum sağlamaktır. Newton teorisi, Laplace’ın Bulutsu Hipotezi ile birlikte, gezegenlerin tek yönlü hareketini açıklayabilir. Ve bir anormalliği ortadan kaldırmanın üçüncü yolu, ilgili teoride önemli değişiklikler yapmaktır.
Galileo’nun çözümü yalnızca yaklaşık olarak doğrudur. Galileo, yeryüzüne düşen bir cismin ivmesinin sabit olduğunu belirtti. Ancak düşen bir cisim ile dünyanın kütle merkezi arasındaki mesafe değiştiği için, cisme etki eden yerçekimi kuvveti ve ivmesi de değişir.
Üçüncü bir tür bilimsel ilerleme, sözde çelişkili teoriler arasındaki kavramsal uyumun restorasyonudur. Örnekler arasında Clausius’un klasik termodinamiğin gazların kinetik teorisi içinde geliştirilebileceğini göstermesi ve Rutherford ve diğerleri tarafından radyoaktif bozunmada enerji üretimi üzerine araştırma, Kelvin’in dünyanın yaşı ile ilgili hesaplamaları arasında görünen bir tutarsızlığı ortadan kaldıran araştırma yer alır.
Açıklama, Sebep ve Birleştirme
- Somonun Nedensel Modeli
- Railton’un Tümdengelimli – Nomolojik – Olasılık Modeli
- Açıklayıcı Birleştirme üzerine Kitcher ve Maxwell
Wesley Salmon (1925 -), Hans Reichenbach altında UCLA’da çalışırken olasılık ve tümevarıma ilgi duydu. Daha sonra uzay ve zaman felsefesi ve bilimsel açıklama kalıpları üzerine önemli çalışmalar üretti.
Salmon, Indiana Üniversitesi ve Arizona Üniversitesi’nde öğretmenlik yapmıştır ve şu anda Pittsburgh’da Üniversite Felsefe Profesörüdür. Peter Railton (1950—), doktora derecesi almıştır. Princeton’dan mezun oldu ve şu anda Michigan Üniversitesi’nde ders veriyor. Ahlaki teori, tıbbi etik ve değer teorisi üzerine makaleler ve ayrıca bilimsel açıklama ve olasılık üzerine makaleler yayınladı.
Philip Kitcher (1947-), doktora derecesi almıştır. Princeton’dan derece. Vermont, Minnesota ve California Üniversitesi, San Diego’da ders verdi. Kitcher, bir Birleştirme Açıklama Teorisi geliştirdi ve bunu biyolojideki açıklayıcı bağlamlara ayrıntılı olarak uyguladı. Ek olarak, Yaratılışçılığın Organik Evrim Teorilerine uygulanabilir bir bilimsel alternatif olduğu iddiasına keskin bir eleştiri getirdi.
Somonun Nedensel Modeli
Kapsam Hukuku Modeli, nedensel ilişkiye herhangi bir atıfta bulunmamaktadır. Bu nedenle, Tümdengelimli-Nomolojik Model (DN) bayrak direğine ve barometre sayaçlarına tabidir ve Endüktif-İstatistiksel Model (IS) Smith’in lösemisini açıklayamaz.
Wesley Salmon, -1’den kalma makalelerde etkili bilimsel açıklamaların nedensel mekanizmaları belirlediğini öne sürdü. Smith’in hastalığı durumunda bu mekanizmalar, nükleer fisyon üzerine gama ışınlarının üretilmesini, hücresel yapının gama ışınları ile değiştirilmesini ve değiştirilmiş ve değiştirilmemiş hücrelerin lösemi virüsünün saldırısına karşı farklı tepkisini içerir. Smith’in hastalığını açıklamak, bu nedensel mekanizmaların talihsizliğiyle istatistiksel olarak nasıl alakalı olduğunu göstermektir.
Somon, yapının üretildiği ve yayıldığı bir mekanizmayı tetikleyen bir olay olarak bir “neden” aldı. ‘Süreç’, ‘kesişme’ ve ‘olasılık’ kavramlarını referans alarak ‘neden’ kavramını ortaya çıkardı. Bertrand Russell’ın ardından, bir sürecin bazı varlığın, kalitenin veya yapının sürekliliği olduğunu savundu.
Temsili süreçler, cisimlerin hareketleri ve dalgaların yayılmasıdır. Somon, süreçlerin “nedensel süreçler” ve “sözde süreçler” olarak alt bölümlere ayrılabileceğini savundu. Nedensel süreçler modifikasyonları ya da üzerlerine etki edilen “işaretleri” iletir, sözde süreçler bunu yapmaz. Bir sözde sürecin standart örneği, bir odanın duvarlarının dönen bir projektör ışınıyla aydınlatılmasıdır.
Bu tür bir ışın, ışının 31 derecelik yarıçapı boyunca kırmızı bir filtre yerleştirilerek “işaretlenebilir”, ancak bu noktada duvardaki ışık noktasının kızarıklığı, ışın yolunu süpürmeye devam ederken iletilmez. Nedensel süreçler ise, aksine, yapının uzay-zamanın bir bölgesinden diğerine yayılmasıdır.
