Bilim Felsefesine Tarihsel Bir Giriş
Bilim felsefesinin kapsamına ilişkin bir karar, onun tarihi hakkında yazmanın bir ön koşuludur. Ne yazık ki filozoflar ve bilim adamları bilim felsefesinin doğası konusunda hemfikir değiller. Pratik bilim filozofları bile, disiplinlerinin uygun konusu konusunda çoğu kez fikir ayrılığına düşerler.
Bu mutabakat eksikliğinin bir örneği, Stephen Toulmin ve Ernest Nagel arasındaki bilim felsefesinin in vivo bilimsel başarıya ilişkin bir çalışma mı yoksa tümdengelim mantığı açısından yeniden formüle edilen açıklama ve doğrulama sorunlarının bir çalışması mı olması gerektiği konusundaki fikir alışverişidir. Sonraki tarihsel araştırmanın temelini oluşturmak için bilim felsefesi üzerine dört bakış açısının taslağını çıkarmak faydalı olacaktır.
Bir görüş, bilim felsefesinin, önemli bilimsel teorilerle tutarlı ve bir anlamda bunlara dayanan dünya görüşlerinin formülasyonu olduğudur. Bu görüşe göre, bilimin daha geniş anlamlarını detaylandırmak bilim filozofunun görevidir.
Bu, “olduğu gibi” hakkında konuşmada kullanılacak ontolojik kategoriler hakkında spekülasyon biçimini alabilir. Bu nedenle Alfred North Whitehead, fizikteki son gelişmelerin ‘madde’ ve ‘öznitelik’ kategorilerinin ‘süreç’ ve ‘etki’ kategorileri ile değiştirilmesini gerektirdiğini vurguladı.
Ya da Sosyal Darwinizm ve etik görelilik teorisinde olduğu gibi, insan davranışının değerlendirilmesinde bilimsel teorilerin etkileri hakkında bildiriler şeklinde olabilir. Mevcut çalışma bu anlamda “bilim felsefesi” ile ilgilenmemektedir.
İkinci bir görüş, bilim felsefesinin bilim adamlarının ön varsayımlarının ve yatkınlıklarının bir açıklaması olduğudur. Bilim filozofu, bilim adamlarının doğanın kaprisli olmadığını ve doğada araştırmacının erişebilmesi için yeterince düşük karmaşıklıkta düzenliliklerin var olduğunu varsaydığına işaret edebilir.
Ek olarak, bilim adamlarının istatistiksel yasalar yerine deterministik yasalar veya teleolojik açıklamalar yerine mekanik açıklamalar için tercihlerini ortaya çıkarabilir. Bu görüş bilim felsefesini sosyolojiyle özümseme eğilimindedir.
Üçüncü bir görüş, bilim felsefesinin, bilimlerin kavram ve teorilerinin analiz edildiği ve açıklığa kavuşturulduğu bir disiplin olduğudur. Bu, son teorilerin yarı popüler bir açıklamasını verme meselesi değil. Bu daha ziyade, bilimsel kullanımlarında “parçacık”, “dalga”, “potansiyel” ve “karmaşık” gibi terimlerin anlamı hakkında netlik kazanma meselesidir.
Ancak Gilbert Ryle’ın işaret ettiği gibi, bu bilim felsefesi görüşünde iddialı bir şey var sanki bilim adamının ona bilimsel kavramların anlamlarını açıklamak için bilim felsefecisine ihtiyacı varmış gibidir. İki olasılık var gibi görünüyor. Ya bilim adamı kullandığı bir kavramı anlar, bu durumda açıklamaya gerek yoktur.
Ya da yapmaz, bu durumda bu kavramın diğer kavramlarla ve ölçüm işlemleriyle ilişkisini araştırması gerekir. Böyle bir araştırma, tipik bir bilimsel faaliyettir. Bir bilim adamının böyle bir araştırma yaptığı her seferinde bilim felsefesi uyguladığını kimse iddia edemez.
En azından, bilimsel kavramların her analizinin bilim felsefesi olarak nitelendirilmediği sonucuna varmalıyız. Yine de belirli kavramsal analiz türlerinin bilim felsefesinin bir parçası olarak sınıflandırılması gerekebilir. Bu soru, bilim felsefesinin dördüncü görüşünün değerlendirilmesine kadar açık bırakılacaktır.
Bu çalışmada benimsenen görüş olan dördüncü bir görüş, bilim felsefesinin ikinci dereceden bir kriter olduğudur.
Bilim filozofu aşağıdaki gibi sorulara cevap arar:
1. Bilimsel araştırmayı diğer araştırma türlerinden ayıran özellikler nelerdir?
2. Bilim adamları doğayı araştırırken hangi prosedürleri takip etmelidir?
3.Doğru olması için bilimsel açıklama için uygun koşul nedir? Bilimsel yasaların ve ilkelerin bilişsel durumu nedir?
Bu soruları sormak, bilimin uygulamasından bir adım uzakta bir bakış açısı olduğunu varsaymaktır. Bilim yapmakla bilimin nasıl yapılması gerektiğini düşünmek arasında yapılacak bir ayrım var.
Bilimsel yöntemin analizi, konusu çeşitli bilimlerin prosedürleri ve yapıları olan ikinci dereceden bir disiplindir.
Bilim felsefesi Nedir
Bilim felsefesi pdf
Bilim Felsefesi Ders Notları
Bilim Felsefesi – Cemal Yıldırım PDF
Bilim felsefesi kısaca
Bilim Felsefesi Cemal Yıldırım
Bilim felsefesi filozofları
Bilim felsefesi kavramları
Bilim Felsefesi
Bilimsel Açıklama Prosedür ve Mantığının Analizi
- Bilim
- Gerçeklerin Açıklaması
- Gerçekler
Bilim felsefesinin dördüncü görüşü, ikinci ve üçüncü görüşlerin belirli yönlerini içerir. Örneğin, bilim adamlarının yatkınlıklarının araştırılması, bilimsel teorileri değerlendirme sorunuyla ilgili olabilir. Bu, özellikle açıklamaların eksiksizliği hakkındaki yargılar için geçerlidir.
Örneğin Einstein, radyoaktif bozunmanın istatistiksel hesaplarının eksik olduğu konusunda ısrar etti. Tam bir yorumun, tek tek atomların davranışına ilişkin tahminlerde bulunulmasını sağlayacağını ileri sürdü.
Ek olarak, kavramların anlamlarının analizleri, bilimsel araştırmanın diğer araştırma türlerinden ayrılmasıyla ilgili olabilir. Örneğin, bir terimin, doğru uygulamasını yanlış uygulamadan ayırt etmek için hiçbir yol sağlanmayacak şekilde kullanıldığı gösterilebilirse, o zaman kavramın gömülü olduğu yorumlar bilim alanının dışında bırakılabilir. “Mutlak eşzamanlılık” kavramı durumunda buna benzer bir şey gerçekleşti.
Bilim ile bilim felsefesi arasında gösterilen ayrım keskin değildir. Konudaki bir farklılıktan ziyade bir niyet farklılığına dayanır. Young’ın ışık dalga teorisinin ve Maxwell’in elektromanyetik teorisinin göreceli yeterliliği sorununu düşünün. Maxwell’in teorisini üstün olarak yargılayan, bilim insanı olarak bilim insanıdır.
Ve bu tür yargılarda ima edilen genel kabul edilebilirlik kriterlerini araştıran bilim filozofudur (veya bilim filozofu olarak bilim adamı). Açıkça bu faaliyetler birbirinin içine giriyor. Teorilerin değerlendirilmesinde emsallerden yoksun olan bilim adamının kendi başına yeterli bir değerlendirme işi yapması pek olası değildir. Ve bilimsel uygulamalardan habersiz olan bilim filozofunun bilimsel yöntem hakkında algısal açıklamalar yapması pek olası değildir.
Bilim ve bilim felsefesi arasındaki sınır çizgisinin keskin olmadığının kabul edilmesi, bu tarihsel araştırma için konu seçimine yansır. Birincil kaynak, bilim adamlarının ve filozofların bilimsel yöntem hakkında söyledikleridir. Bazı durumlarda bu yeterlidir. Örneğin Whewell ve Mill’in bilim felsefelerini, yalnızca bilimsel yöntem hakkında yazdıkları açısından tartışmak mümkündür.
Ancak diğer durumlarda bu yeterli değildir. Galileo ve Newton’un bilim felsefelerini sunmak için, bilimsel yöntem hakkında yazdıkları ile gerçek bilimsel uygulamaları arasında bir denge kurmak gerekir.
Dahası, uygun bilimdeki gelişmeler, özellikle yeni yorum türlerinin ortaya çıkması, sonradan bilimin filozofları için güç sağlayabilir. Bu nedenle, diğerleri arasında Öklid, Arşimet ve klasik atomcuların çalışmalarına kısa açıklamalar dahil edilmiştir.
