Fonksiyonel Tabanlı Maliyet Muhasebesi
Fonksiyonel tabanlı bir maliyet muhasebesi sistemi, üretilen ürünün birimlerindeki veya hacmindeki değişikliklere göre tüm maliyetlerin sabit veya değişken olarak sınıflandırılabileceğini varsayar. Bu nedenle, doğrudan çalışma saatleri ve makine saatleri gibi üretilen birimlerle yüksek oranda ilişkili olan ürün birimleri veya diğer etkenler, önemli olduğu varsayılan tek itici güçtür.
Bu birim veya hacim tabanlı sürücüler, üretim maliyetlerini ürünlere atamak için kullanılır. Maliyet nesnelerine maliyet atamak için yalnızca birim tabanlı faaliyet sürücülerini kullanan bir maliyet muhasebesi sistemine işlevsel tabanlı maliyet sistemi denir.
Birim temelli faaliyet etkenleri genellikle nedensel ilişkileri açıklayan tek itici güç olmadığından, ürün maliyet atama faaliyetinin çoğu tahsis olarak sınıflandırılmalıdır (tahsisatın varsayılan bağlantılara veya elverişliliğe dayalı maliyet tayini olduğunu hatırlayın). Bu nedenle, işlevsel tabanlı maliyet muhasebesi sistemlerinin tahsis-yoğun olma eğiliminde olduğunu söyleyebiliriz.
İşlevsel tabanlı bir maliyet muhasebesi sisteminin ürün maliyetleme hedefi, tipik olarak, üretim maliyetlerini stoklara ve finansal raporlama amacıyla satılan malların maliyetine atamak suretiyle karşılanır. Gösterilen değer zinciri ve işletme maliyeti tanımları gibi daha kapsamlı ürün maliyeti tanımları, yönetim kullanımı için mevcut değildir.
Bununla birlikte, işlevsel tabanlı maliyet muhasebesi sistemleri, genellikle geleneksel ürün maliyet tanımlarının yararlı türevlerini sağlar. Örneğin, birincil maliyetler ve birim başına değişken üretim maliyetleri raporlanabilir. (Değişken üretim maliyetleri, doğrudan malzeme, doğrudan işçilik ve değişken genel giderlerin üretilen birim sayısına bağlı olduğu değişken genel giderlerdir.)
Fonksiyonel Tabanlı Maliyet Kontrolü
İşlevsel tabanlı bir operasyon kontrol sistemi, maliyetleri kuruluş birimlerine atar ve ardından atanan maliyetlerin kontrolünden kuruluş birimi yöneticisini sorumlu tutar. Performans, gerçek sonuçların standart veya bütçelenmiş sonuçlarla karşılaştırılmasıyla ölçülür. Vurgu, performansın finansal ölçütleridir (finansal olmayan ölçüler genellikle göz ardı edilir). Yöneticiler, maliyetleri kontrol etme yeteneklerine göre ödüllendirilir.
Bu yaklaşım, maliyetlerin ortaya çıkmasından sorumlu olan kişilere kadar maliyetleri izler. Ödül sistemi, bu bireyleri maliyetleri yönetmeye motive etmek için kullanılır. Yaklaşım, genel organizasyonun performansının en üst düzeye çıkarılmasının, bireysel organizasyonel alt birimlerin (sorumluluk merkezleri olarak adlandırılır) performansının en üst düzeye çıkarılmasıyla elde edildiğini varsayar.
Faaliyete Dayalı Maliyet Yönetim Sistemleri
Faaliyete dayalı maliyet yönetimi sistemleri, hem hizmet hem de imalat firmalarının karşılaştığı rekabetçi iş ortamındaki önemli değişikliklere yanıt olarak gelişmiştir. Faaliyete dayalı bir maliyet yönetim sisteminin genel amacı, maliyet bilgisinin kalitesini, içeriğini, uygunluğunu ve zamanlamasını iyileştirmektir. Genel olarak, işlevsel bir sistemden ziyade faaliyet tabanlı bir sistemle daha fazla yönetimsel hedef karşılanabilir.
Faaliyet tabanlı MALİYETLEME
Faaliyet yönetimi Nedir
Faaliyete Dayalı Maliyet Muhasebesi
Faaliyete dayalı bir maliyet muhasebesi sistemi, tahsis yerine izlemeyi vurgular. Sürücü izlemenin rolü, üretilen ürünün hacmiyle ilgisi olmayan sürücülerin (birim tabanlı olmayan etkinlik sürücüleri olarak adlandırılır) tanımlanmasıyla önemli ölçüde genişletilir. Hem birim hem de birim tabanlı olmayan etkinlik sürücülerinin kullanılması, maliyet atamalarının doğruluğunu ve maliyet bilgilerinin genel kalitesini ve uygunluğunu artırır.
Maliyet nesnelerine maliyet atamak için hem birim tabanlı hem de birim tabanlı olmayan etkinlik sürücülerini kullanan bir maliyet muhasebesi sistemi, etkinlik tabanlı maliyet (ABC) sistemi olarak adlandırılır. Örneğin, “bir fabrika içinde hammaddelerin ve kısmen bitmiş ürünlerin bir noktadan diğerine taşınması” faaliyetini düşünün.
Bir ürün için gereken hareket sayısı, ürünün malzeme taşıma faaliyetine yönelik talebinin, üretilen birimlerin sayısından çok daha iyi bir ölçüsüdür. Aslında, üretilen birimlerin sayısının, ürünlerin malzeme taşıma taleplerini ölçmekle hiçbir ilgisi olmayabilir. (Bir üründen 10 birimlik bir parti, başka bir üründen 100 birimlik bir parti kadar malzeme işleme faaliyeti gerektirebilir.) Dolayısıyla, faaliyete dayalı bir maliyet muhasebesi sisteminin izleme yoğun olma eğiliminde olduğunu söyleyebiliriz.
Faaliyete dayalı bir sistemde ürün maliyetlendirmesi esnek olma eğilimindedir. Faaliyete dayalı maliyet yönetimi sistemi, finansal raporlama hedefi de dahil olmak üzere çeşitli yönetim amaçları için maliyet bilgisi üretme yeteneğine sahiptir. Daha iyi planlama, kontrol ve karar verme için daha kapsamlı ürün maliyetleme tanımları vurgulanmaktadır. Bu nedenle, “farklı amaçlar için farklı maliyetler” ilkesi gerçek anlam kazanır.
Faaliyete Dayalı Maliyet Kontrolü
Faaliyete dayalı operasyonel kontrol alt sistemi, işlevsel tabanlı bir sistemden de önemli ölçüde farklıdır. Geleneksel maliyet yönetimi muhasebe sisteminin vurgusu, maliyetlerin yönetilmesi üzerinedir. Ancak ortaya çıkan fikir birliği, gelişmiş üretim ortamında başarılı kontrolün anahtarının maliyetlerin değil faaliyetlerin yönetimi olduğudur.
Bu nedenle, faaliyet tabanlı yönetim, çağdaş bir operasyonel kontrol sisteminin kalbi ve ruhudur. Faaliyet temelli yönetim (ABM), müşteri tarafından alınan değerin ve bu değerin sağlanmasında şirketin elde ettiği kârın iyileştirilmesi amacıyla faaliyetlerin yönetimine odaklanır. Sürücü analizi, aktivite analizi ve performans değerlendirmesini içerir ve ana bilgi kaynağı olarak ABC’den yararlanır.
Dikey boyut, kaynakların maliyetini faaliyetlere ve ardından maliyet nesnelerine kadar izler. Bu, faaliyete dayalı maliyetlendirme boyutudur (maliyet görünümü olarak anılır). Proses görünümü olarak adlandırılan kontrol boyutuna önemli bir girdi olarak hizmet eder.
Süreç görünümü, bir faaliyetin maliyetine neden olan faktörleri tanımlar (maliyetlerin neden oluştuğunu açıklar), hangi işin yapıldığını değerlendirir (faaliyetleri tanımlar) ve yapılan işi ve elde edilen sonuçları değerlendirir (aktivitenin ne kadar iyi gerçekleştirildiğini). Bu nedenle, faaliyet tabanlı bir kontrol sistemi, faaliyetler hakkında ayrıntılı bilgi gerektirir.
Bu yeni yaklaşım, maliyetlerden ziyade faaliyetler için hesap verebilirliğe odaklanır ve bireysel performans yerine sistem çapında performansın maksimize edilmesini vurgular. Fonksiyonel ve departman hatlarıyla kesişen faaliyetler, sistem genelinde odaktadır ve kontrol için küresel bir yaklaşım gerektirir.
Esasen, bu kontrol biçimi, bireysel alt birimlerin verimliliğini en üst düzeye çıkarmanın, bir bütün olarak sistem için mutlaka maksimum verimliliğe yol açmadığını kabul eder. Bir diğer önemli farklılıktan da söz edilmelidir. ABM operasyonel kontrol bilgi sisteminde, hem finansal hem de finansal olmayan performans ölçümleri önemlidir. Fonksiyon bazlı ve aktivite bazlı maliyet yönetim sistemlerinin özelliklerini karşılaştırır.
