Duhem, bilimsel prosedürün teorik değerlendirmelerle emprenye edildiğini belirtti. Whewell’in tüm teorilerden yoksun indirgenemez gerçeklerin olmadığı iddiasını destekledi. Duhem, bilim adamının deneysel bulguları bazı teorilerin yardımıyla her zaman yorumladığını vurguladı.
Bilim adamını ilgilendiren şey, basitçe bir enstrümanın göstergesinin . üzerinde olması değildir. Böyle bir gözlem, yalnızca anlamının yorumlanmasıyla bağlantılı olarak değerlidir. Örneğin, işaretçi okuması, bir devredeki akımın belirli bir değer olduğu, bir maddenin sıcaklığının belirli bir değere sahip olduğu veya benzer bir şey anlamına gelecek şekilde yorumlanır.
Dahası, Duhem’in işaret ettiği gibi, bilim adamı, kullandığı aletlerin sonlu bir deneysel hataya sahip olduğunun farkındadır. Örneğin, bir manometre “.” okunursa ve deneysel hata sınırı ± . atmosfer ise, o zaman . ve . atmosferleri arasındaki herhangi bir basınç okuma ile tutarlıdır. Duhem, sonsuz sayıda “teorik gerçeklerin” deneysel olarak verilen bir dizi koşulla uyumlu olduğunu öne sürerek bunu ifade etti.
Duhem, bu tür düşünceler temelinde, Newton’un Principia Genel Scholium’unda vermiş olduğu bilimsel prosedür idealini eleştirdi. Newton, doğa felsefesinin, fenomenlerle ilgili ifadelerden tümevarımsal genellemeyle ulaşılan önerilerle sınırlandırılmasını önermişti. Newton’un kendisi bu tümevarımcı ideali Prinçia’da takip etmese de, idealin kendisi bilim tarihinde inatçı olduğunu kanıtlamıştı.
Duhem şunu gözlemledi;
iki kaçınılmaz kayalık resif, tamamen endüktif rotayı fizikçi için uygulanamaz hale getirir. İlk olarak, hiçbir deneysel yasa, onu sembolik bir yasaya dönüştüren bir yoruma tabi tutulmadan teorisyene hizmet edemez; ve bu yorum, bir dizi teoriye bağlılığı ima eder.
İkincisi, hiçbir deneysel yasa kesin değildir, ancak yalnızca yaklaşıktır ve bu nedenle sonsuz sayıda farklı sembolik çeviriye duyarlıdır; ve tüm bu çeviriler arasından fizikçi, seçimine deney tarafından yönlendirilmeden, ona verimli bir hipotez sağlayacak olanı seçmelidir.
Campbell, “Hipotezler” ve “Sözlükler”
N. R. Campbell, bir aksiyom sistemi ile onun fiziksel teorilerin yapısının dikkatli bir analizinin temelini deneyimlemek için uygulanması arasındaki ayrımı yaptı. Campbell’e göre, fiziksel bir teori iki farklı türden ifadeleri içerir. Bir dizi ifadeyi teorinin “hipotezi” olarak adlandırdı.
Campbell’ın kullanımında, bir “hipotez”, doğruluğu ampirik olarak tespit edilemeyen ifadelerin bir toplamıdır.6 Bir hipotezin kendi içindeki ampirik doğruluğunu sormanın bir anlamı yoktur, çünkü terimlerine ampirik bir anlam atanmamıştır. Campbell, bir teorinin hipotezine hem aksiyomları hem de onlardan çıkarılabilir teoremleri dahil etti.
Campbell, bir teori içindeki ikinci ifade dizisine hipotez için bir “sözlük” olarak atıfta bulundu. Sözlükteki ifadeler, hipotezin terimlerini ampirik doğruluğu belirlenebilen ifadelerle ilişkilendirir. Campbell’ın bilimsel bir teorinin yapısına ilişkin görüşü aşağıdaki gibi temsil edilebilir.
Bu diyagramda, α, β, γ,. . . aksiyom sisteminin terimleridir ve terimleri birleştiren çizgiler aksiyomları temsil eder. Aksiyom sistemi, kendi içinde yorumlanmamış terimler arasındaki bir dizi soyut ilişkilerdir. Aksiyom sistemi ile duyu deneyimi alanı arasındaki sınır, aksiyom sisteminin belirli terimlerini deneysel olarak ölçülebilir özelliklerle ilişkilendiren sözlük girişleriyle köprülenir.
Campbell, Duhem ile hemfikir olarak, birçok teoride sözlük girişi olmayan terimler olduğunu vurguladı. Bir bütün olarak bir teori için ampirik anlamlılık elde etmek için, her varsayımsal terimi deneysel olarak test edilebilir iddialara bağlamak gerekli değildir. Yukarıdaki diyagramda δ ve ω sözlükte belirtilmemiştir. Bununla birlikte, içinde δ ve’nin terimler olduğu tüm aksiyom sistemi, α ve A, β ve B ve γ ve C ile ilgili sözlük girişleri yoluyla deneyime bağlıdır.
Gazların kinetik teorisi bu noktanın güzel bir örneğidir. Teorinin aksiyomları, tek tek moleküllerin kütleleri ve hızları arasındaki ilişkileri belirtir. Ancak bireysel moleküler hızlar için sözlük girişi yoktur. Bununla birlikte, bireysel moleküler hızlar, tüm moleküllerin kök-ortalama-kare hızıyla ilişkilidir ve kök-ortalama-kare hızı, sözlük aracılığıyla gazın sıcaklığı ve basıncı ile ilişkilendirilir.
Kuram Nedir
Kuram yüklü gözlem nedir
Kuram ve yaklaşım arasındaki fark nedir
Bilimsel araştırma yöntemleri nelerdir
Bilimsel araştırma yöntemleri örnekleri
Bilimsel araştırma Yöntemleri Ders Notları
Bilimsel araştırma yöntemleri PDF
Bilimsel Araştırma yöntemleri Niyazi Karasar pdf
Matematiksel Teoriler ve Mekanik Teoriler
Campbell, fiziksel teorileri “matematiksel teoriler” ve “mekanik teoriler” olarak alt bölümlere ayırdı ve alt bölümü biçimsel yapıdaki farklılığa dayandırdı. Bir matematik teorisinin hipotezinin her önemli terimi, doğrudan ve ayrı ayrı, ampirik olarak belirlenen büyüklüklerle ilişkilendirilir. Fiziksel geometri, bu tür bir teoriyi örneklemektedir.
“Nokta”, “doğru” ve “açı” gibi terimler doğrudan ölçüm prosedürleriyle bağlantılıdır. Öte yandan, mekanik bir teori durumunda, hipotezin bazı terimleri, yalnızca bu terimlerin işlevleri aracılığıyla ampirik olarak belirlenen büyüklüklerle ilişkilendirilir. Kinetik teoride bireysel moleküler hızlar için durum budur. Gazların kinetik teorisi, fiziksel teorinin mekanik tipini örneklemektedir.
Analojiler
Campbell, bilimsel bir teorinin biçimsel yapısının bir hipotez ve bir sözlükten oluştuğunu savundu. Ancak, bir teorinin yalnızca gerekli biçimsel yapıyı göstermesinin yeterli olmadığını da savundu. Ayrıca bir analoji ile ilişkilendirilmelidir.
Kabul edilebilir bir teori, önceden oluşturulmuş yasalar tarafından yönetilen bir sisteme bir analoji sergiler. Ve bu önceden belirlenmiş yasaların, teoriden çıkarılan yasalara göre daha tanıdık veya daha yeterli olduğuna karar verilir.
Campbell, bir teorinin her zaman kanunları, bu kanunların uygulandığı sistemin diğer bazı bilinen kanunların uygulandığı başka sistemlerden oluştuğunu hayal edersek, teoriden kanunların çıkarılabileceğini göstererek açıkladığını ilan etti.
Gazların kinetik teorisinde, örneğin, bir gazın molekülleri ile bir parçacık sürüsü arasında bir analoji kurulur. Parçacıkların Newton yasalarına uydukları ve enerji kaybı olmadan çarpışmalara girdikleri varsayılır. Bu benzetme, gazların davranışı hakkındaki teorilerin tarihsel gelişiminde önemli bir rol oynadı.
Başlangıçta, parçacıklar ve moleküller arasındaki pozitif analoji, hareket ve elastik etki özellikleriyle sınırlıydı. Parçacıkların sahip olabileceği diğer özelliklere hiçbir referans yapılmamıştır. Daha sonra van der Waals, yüksek basınçlar altında gazların davranışını hesaba katmak için teoriyi genişletti.
Bunu, bir parçacığın hacmi ve parçacıklar arasında var olan kuvvetler hakkında belirli varsayımlar yaparak başardı. Bu özellikler başlangıçta parçacıklar ve moleküller arasındaki nötr analojinin bir parçasıydı.
Duhem ve Campbell, bu örnekte analojinin sezgisel rolünün farkındaydı. Ancak Duhem için bir teori öne sürmek, yalnızca pozitif bir analoji ileri sürmek anlamına gelirken, Campbell için bir teori ileri sürmek, pozitif-artı-nötr bir analoji öne sürmektir.
Bu nedenle Duhem, orijinal kinetik teoriden van der Waals tarafından modifikasyonuna geçişi bir teorinin diğeriyle yer değiştirmesi olarak tanımlarken, Campbell geçişi kinetik teorinin bir uzantısı olarak tanımladı.
