TRAJEDİNİN İŞLEVİ
Aristoteles, trajedinin haz verdiğini çok iyi bilse de, Poetika’da en çok tartışılan cümlede, trajedinin acıma ve korku yoluyla bu tür duygulardan arınmayı (katarsis) sağladığını söylemiştir.
Milton, bu sözleri Samson Agonistes’e yazdığı önsözde alıntıladı ve “sertleştirmek ve onları sadece ölçmek için indirgemek” için parlatıcı ekledi. Bu, Aristoteles’in anlamını değiştirir, çünkü o, acıma ve korkunun ortadan kaldırılması gerektiğini düşündü.
Aristoteles, Platon’un şiirin okurlarını fazla duygulandırdığı için sağlıksız bir etkisi olduğu şikayetine yanıt veriyordu. Aristoteles, trajedinin bizi acıma ve korkudan arındırdığı için yararlı bir etkisi olduğunu söyleyerek karşılık verdi. Şimdi çoğu insan, korkudan kurtulmanın arzu edilir bir şey olduğu konusunda hemfikirdir, ancak birçoğunun sorduğu gibi, “Kim kendini merhametten arındırmak ister?” sadece alçaklar.
Yorumcular umutla, Aristoteles’in yalnızca bu tür duyguların fazlalığından söz ettiğini ve onun yalnızca Yunanlıların arzu edilir bir ideal olarak gördüğü ılımlılığı savunduğunu iddia etmişlerdir. Belki öyleydi: ama bu yorumu arınma fikriyle bağdaştırmak zordur.
Tiyatro bir klinik ya da sağlık çiftliği değildir. Hiç kimse bir trajediyi tedavi amaçlı değil, zevk için izlemeye gitmez. Aristoteles’in sözlerini sağduyuya uyarlamak için birçok girişimde bulunuldu. Ancak bu noktada, trajedinin işlevini tartışmaya yönelik daha sonraki iki girişime atıfta bulunmak uygun olacaktır.
Hegel’in trajedi teorisi, kahramanlara ne olursa olsun trajik bir çatışmanın uzlaşma ve uyuma yol açacağı diyalektik bir ilkeye dayanır. En sevdiği oyun, kahramanın Creon’un fermanına karşı gelerek erkek kardeşini gömdüğü Sofokles’in Antigone’uydu. Antigone usulüne uygun olarak öldürülür ve bunun doğrudan sonucu olarak Kreon’un oğlu ve karısı ölür.
Hegel’in sözünü ettiği uyum, diğer okuyucular tarafından görülmez. Ancak Oresteia’da intikam zinciri sona erer ve Furyler iyi kalpli olurlar. Hegel’in teorisinin yararlı bir şekilde uygulanabileceği birkaç Yunan trajedisi vardır: Shakespeare ve Racine’in tüm başyapıtlarına kesinlikle uygulanamaz.
Trajedinin Özellikleri
Trajedide üç birlik kuralına uyulur mu
Trajedi Nedir
Trajedi manzum olarak mı yazılır
Trajedik
Tragedya örnekleri
Komedi ve trajedi Ortak özellikleri
Trajedi tiyatro
Diğer eleştirmen, Shakespeare trajedisinin özüne ilişkin bölümü trajedilerin temel özelliklerinin değerli bir özetini sunan A.C.Bradley’dir; ama o çok alıntılanan sözlerle bitiriyor:
Mükemmellik için çabalayan, ancak görkemli iyilikle birlikte, ancak kendi kendine işkence ve kendini israfla üstesinden gelebileceği bir kötülüğü doğuran bir dünyanın açıklanamaz gerçeğiyle veya daha az açıklanamaz görünümüyle karşı karşıyayız.
Daha sonra Bradley’in öne sürdüğü şanlı iyilik, Cordelia gibi bir karakterdir. ‘Böyle bir varlığa ne olduğu önemli değil: önemli olan tek şey onun ne olduğu. Bunların hepsi çok iyi: ama Shakespeare’in tüm trajedilerinin sonuçlarını incelersek, yalnızca Romeo ve Juliet’te savaşan ailelerin uzlaştırılmasıyla kötülükten iyiliğin çıktığını görürüz.
Hamlet’in halefi olarak seçtiği Fortinbras, Danimarka tahtına geçmeyi başarır: O korkunç bir şekilde “kusurlu”dur. Tüm trajedilerin sonunu takip eden şey, gerçekten şanlı iyilik olarak tanımlanamaz. Edgar ve Malcolm kral olurlar ve Octavius dünyanın tek efendisi olur, ancak Othello veya Coriolanus’un sonunda nasıl bir teselli bulabiliriz?
Trajedinin işlevi olmasa da etkisinin, acımamızı ve terörümüzü -insanlığın hayatta kalması için gerekli olan merhameti ve huşuya benzer terörü- azaltmak değil, arttırmak olduğunu öne sürmek cazip geliyor. İnsanın savunmasızlığından korkuyoruz, ancak dayanma kabiliyeti karşısında şaşkınız. Wordsworth’ün ifadesiyle, bildiğimizden daha büyük olduğumuzu, bu ölümlü yaşamın değişikliklerine ve şanslarına onurlu bir şekilde katlanabileceğimizi hissediyoruz.
AHLAKİ AMAÇ
Sir Philip Sidney, Defence of Poetry’i yazdığında, trajik mükemmellik standardı Seneca tarafından temsil edildi. Şiiri sahneye yapılan saldırılara karşı savunmak, trajedinin sert ahlaki dersler verdiğini göstermeye çalıştı. Gorboduc’u “kayda değer ahlakla dolu” olduğu için övüyor ve trajedinin “kralları tiran olmaktan korkuttuğunu” ve “hayranlık ve merhamet duygularını harekete geçirerek bu dünyanın belirsizliğini öğrettiğini” savunuyor.
Yıllar sonra Shakespeare, Claudius’un sarayında ‘dokuyla kaplı ülserleri’ ortaya çıkararak Horatio’ya son katliamın ıstırabı ve harikası hakkında yorumda bulundu ve belki de Hamlet’in ‘oyun başında oturan suçlu yaratıklar’ hakkındaki sözleri bir anekdot tarafından ileri sürüldü.
Shakespeare’in Sidney’i okumuş ve Seneca’dan alıntı yapmış olması, trajedinin didaktik olması gerektiği konusunda oyun arkadaşlarıyla aynı fikirde olduğu anlamına gelmez. Rymer’ın Othello’ya, oyunun bizi “Providence’a ve dünya hükümetine karşı homurdanmaya ve homurdanmaya” yönelttiği saldırısına gülümserdi.
Belirli bir ideolojiyi tatmin etmek için kendi yaşam resmini tahrif etmek bir oyun yazarının işi değildir. Gerçeği söylemeye kendini adamış olan Shakespeare, rahat sözler söylemek için yola çıkan oyun yazarlarından daha etkili bir şekilde didaktikti.
Çoğu büyük oyun yazarı, yazdıklarının hem öğreteceğini hem de zevk vereceğini varsaymıştır. Phèdre’yi, sahneyi bir kötülük okulu olarak gören eski öğretmenlerine karşı savunan Racine, oyununda “suç düşüncesinin, suçun kendisi kadar dehşetle karşılandığını ve ahlaksızlığın, her yerde, her yerde, onu daha da kötüleştiren renklerle betimlendiğini” iddia etti.
John Dennis onaylardı. “Her trajedi, belirli bir takdiri telkin eden ve açıkça iyiyi koruduğunu ve kötüyü cezalandırdığını gösteren çok ciddi bir ders olmalıdır” dedi. Şiirsel adalet, şairlerin dünyanın kasten yanlış bir resmini vermeleri gerektiği anlamına geliyordu.
Oyun yazarları, yalnızca kendilerini korumak için de olsa, didaktik niyetlerini savunsalar da, ahlaki öğretimin trajedinin ana işlevi olduğu kesinlikle doğru değildir. Tiyatroya arınmak için gittiğimizden daha fazla vaaz dinlemek için gitmiyoruz. Oraya başka hiçbir şekilde sahip olunamayacak bir zevki yaşamak için gidiyoruz.
TRAJEDİNİN KEYFİ
İlk bakışta, sempati duyduğumuz insanların zihinsel veya fiziksel ıstırap çektiği bir performanstan zevk almamız garip görünebilir; Hayatın kaçınılmaz bir şekilde trajik olduğunu, tanık olduğumuz dehşetlerin hiçbir şekilde istisnai olmadığını ve tanrıların ya da kaderlerin kötü niyetli olduğunu gösteren bir oyunun tadını çıkarın.
