Hissedarlara Yapılan Dağıtımlar
Hissedarlara iki ana nakit dağıtım şekli şunlardır:
a. nakit temettüler
b. bir şirket tarafından hisselerinin geri alınması.
İki temel giriş aynıdır. Ayrıntılı girişler farklılık gösterecek olsa da, aslında, temettüler ve eşit miktarda hisse geri alımı, şirket için aynı temel mali sonuçlara sahiptir. Her iki işlem de öz sermayeyi azaltır ve her ikisi de nakit hesabını azaltır. Haber ve dergi yazılarında karşılaşılan bu alışverişlerin farklı yorumlarının çoğu sadece hayal ürünü kurgudur.
Özkaynak hesabı uygulamada alt bölümlere ayrıldığı için muhasebe kayıtlarının detaylarında farklılıklar olacaktır ancak muhasebe kayıtlarının temel niteliği her iki işlem için de aynıdır.
Temettülerin Muhasebeleştirilmesi
Bir temettü beyan edildiğinde, Temettüler adlı geçici bir hesap borçlandırılır ve hissedarlara ödenmesi gereken tutarı yansıtmak için Temettü Borçları adlı bir borç hesabı alacaklandırılır. Temettü hesabına yapılan borç, sonuçta Birikmiş Kazançları azaltır.
Hisse senetlerine ilişkin temettüler beyan edildiğinde ancak henüz ödenmediğinde, beyan tutarı şirketin yükümlülüğü haline gelir. İşletme varsayımına göre, şirket, sahiplerinden ayrı, ayrı bir ekonomik birim olarak kabul edilir.
Şirketin kazançları, hissedarların yararına tahakkuk eder ve böylece özkaynakların artmasına hizmet eder. Ancak, şirket yöneticileri kazançların bir kısmını veya tamamını temettü olarak dağıtmaya karar verdiğinde, temettü tutarı şirketin yükümlülüğü haline gelir. Hissedarlar, fiili ödeme yapılana kadar şirketin alacaklılarıdır.
Hisse Senedi Temettüleri
Hisse senedi temettüleri gerçek anlamda temettü değildir. Hisse senedi temettü ile şirket, mevcut hissedarlara oransal olarak adi hisse senetlerinin ek hisselerini dağıtır. Hisse senedi temettü, ödenmemiş hisse sayısını arttırır, ancak şirketin varlıklarını değiştirmez (işlem maliyetleri hariç).
Nakit temettü miktarı genellikle (Amerika Birleşik Devletleri’nde) hisse başına dolar ve sent olarak ifade edilir. Hisse senedi temettü miktarı genellikle yüzde veya oran olarak ifade edilir. Yüzde 4 hisse senedi temettü ile, 100 hisse senedi sahibi ek 4 hisse senedi alır.
Ekonomik açıdan hisse senedi temettü, aslında bir hisse senedi bölünmesidir. Bu nedenle, yüzde 100 hisse senedi temettü ve 2’ye 1 hisse bölünmesi, hissedarlar söz konusu olduğunda eşdeğerdir. Hisse senedi temettü ilan edildiğinde ve yürürlüğe girdiğinde, hisselerin yeni fiyatı, ödenmemiş ek hisseleri yansıtır. Gerçek yüzde düşüş, hisse senedi temettü miktarına bağlıdır.
Yüzde 10’luk bir hisse senedi temettü ödendiğinde, her şey eşit olduğunda, hisse başına yeni fiyat, eski fiyatın 1/1,1’i olacaktır. Örneğin, hisseler temettüden önce 100 dolara satılıyorsa, her hisse yüzde 10’luk hisse temettüsünden sonra yaklaşık 90,91 dolara satma eğiliminde olacaktır.
Hisse senedi temettüsünden önce ödenmemiş N hisse olsaydı, yüzde 10 hisse temettüsünden sonra 1,1N hisse olurdu. Hisse senedi öz sermayesinin toplam değeri, önce 100N $ ve sonra 90.91 $(1.1N) = 100N $ olacaktır. Toplam değer değişmez.
Hisse senedi temettüsünün neden nakit temettü ile karşılaştırılamayacağına dair ek bir açıklama olarak, aşağıdaki durumu hayal edin. Bir restoranda oturuyorsunuz ve az önce bir parça vişneli turta sipariş ettiniz. Geldiğinde o kadar güzel görünüyor ki garsona iki parça istediğini söylüyorsun.
Üzerinde vişneli turta parçası olan tabağı alır, turta parçasını ikiye böler ve iki parçayı da size geri verir. Plakadaki orijinal pasta parçası, hisse senedi temettüsünden önce şirkete olan ilginize (toplam pastadaki payınız) karşılık gelir. Garson orijinal parçayı yarıya indirdikten sonra tabağınızdaki iki parça, yüzde 100 hisse temettüsünden sonra sahiplik payınızın nasıl değişeceğini gösterir.
Kâr dağıtım muhasebe kaydı
1.temettü muhasebe kaydı
İştirak muhasebe kaydı
Bağlı ortaklık zararı muhasebe kaydı
Kâr dağıtım TABLOSU örnek
İştirak zararı muhasebe kaydı
İştiraklerde özkaynak yöntemi örnek
Bağlı ortaklık ve iştirak farkı
Her biri 100$ değerinde 10 hisseye sahip olan bir yatırımcı, hisse senedi temettüsünden önce toplam 1.000$’lık bir yatırıma sahip olacaktır. Hisse senedi temettüsünden sonra, yatırımcı 11 hisseye sahip olacak ve hisse senedinin değeri hisse başına 90,91 $ olacaktır. Yine, toplam yatırımın değeri 1.000 $ ‘dır. Mantıken, hisse senedi temettüleri gelir olarak vergilendirilmemelidir ve öyle de değildir.
Şirketlerin hisse senedi temettülerini kullanmasının iki belirgin nedeni vardır. Yönetim kurulunun görüşüne göre hisse senedinin fiyatı çok yüksekse ve yüksek fiyatın hissenin dağıtımını sınırladığı düşünülüyorsa (düşük fiyatlı hisse senedi daha geniş bir pazara sahip olur), hisse senedi fiyatını düşürmek için hisse senedi temettü kullanılabilir. Daha fazla sayıda hisse senedi, hisse başına fiyatı düşürecektir. Hisse senedini satın alması muhtemel kişi sayısını artırabilir.
Hisse senedi temettüleri, nakit temettülerin yerine geçmek için de kullanılır. Bir şirket, operasyonların genişlemesi veya operasyonların tatmin edici olmayan sonuçları nedeniyle nakit sıkıntısı çektiğinde, bir hisse senedi temettü, nakit temettüler artırılana veya devam ettirilene kadar bilgisiz hissedarlar için bir emzik görevi görebilir. Kazançları elde tutmak ve nakit tasarrufu yapmak makul hedefler olabilir.
Bir hisse senedi temettü, yasal gerekliliklere uymak için, Dağıtılmamış Kazançları borçlandırarak ve Adi Hisse Senedi hesaplarını kredilendirerek kaydedilebilir. Adi Hisse Senedi hesaplarına aktarılması gereken dağıtılmamış kazançların tutarına karar vermede bir sorun var.
Genel uygulama, beyan tarihinde ihraç edilen hisse senedinin piyasa değerini kullanmaktır. Bu nedenle, hisse başına 150 $ piyasa fiyatına sahip 100 $ nominal değerli adi hisse senedinden 1.000 hisselik bir hisse senedi temettü aşağıdaki gibi kaydedilebilir.
Bölünmüş Hisse Senedi
Adi hisse senedi fiyatını düşürmek için bir hisse senedi bölünmesi de kullanılır. Hisse bölünmesiyle, hissedarlara şu anda sahip oldukları hisse sayısının katları verilir. Bir muhasebe farkı olmasına rağmen, hisse bölünmesi ile hisse senedi temettü arasında ekonomik bir fark yoktur. Yukarıda açıklandığı gibi, bir hisse senedi temettüsüne, dağıtılmamış kârların bir kısmının Adi Hisse Senedi hesaplarına aktarılması eşlik eder.
Bazen şirketler hisse senedi bölüşürler ancak eski nominal değeri korurlar. Adi hisse senedinin nominal değeri değiştirilmezse, hisse bölünmesi için bir giriş gereklidir. Örneğin, bir şirketin ikiye bir hisse senedi bölüşümü yayınladığını, ancak 100$ nominal değeri koruduğunu varsayalım. Bu hisse bölünmesini kaydetmek için aşağıdaki giriş yapılacaktır.
Bu giriş, yatırılan toplam öz sermayeyi etkilemeyecek, ancak adi hisse senedi olarak raporlanan tutarları, eşit değerde ve adi hisse senedi olarak, pariteyi aşan tutarlarda değiştirecektir.
Bazı durumlarda, hisse senedi sayısında büyük bir artış, hisse senedi temettüsuyla gerçekleştirilebilir. Büyük bir hisse senedi temettü, piyasa fiyatı üzerinde hisse senedi bölünmesiyle aynı etkiye sahiptir ve hisse senedi temettü, eski nominal değerin korunduğu bir hisse senedi bölünmesine çok benzer.
