Lakatos
Sürekliliğe yaptığı vurgu nedeniyle Kuhn’a yüksek puanlar verdikten sonra Lakatos, onu devrimci olayları “mistik dönüşüm” örnekleri olarak ele aldığı için eleştirdi. Lakatos’a göre Kuhn, bilim tarihini rasyonellik dönemlerinin mantıksız bir ardı ardına olarak tasvir etti.
Bu, Kuhn için çok haksızlıktı. Kuhn teoriyi yeni bir perspektifin doğuşuna benzetmesine rağmen, bilimsel devrimlerin mantıksız olduğunu iddia etmedi. Sanırım “irrasyonalist Kuhn” olmadığı için onu icat etmek gerekliydi. “Kuhn-irrasyonalist”, teori yerine koyma için değerlendirme kurallarının bulunabileceğine inanan bilim filozofları için faydalı bir karşıtlık noktasıdır.
Lakatos, teori yerine rasyonel bir yeniden yapılanma verilemedikçe, bilimsel değişimin yorumunun tarihçilere ve psikologlara bırakılması gerektiğini savundu. Popper, bilimsel ilerlemenin bir dizi varsayım ve çürütme girişiminden ibaret olduğu rasyonel bir yeniden yapılandırma üretmişti. Lakatos bu yeniden yapılanmayı geliştirmeye çalıştı. Özellikle, temel değerlendirme biriminin bireysel teoriler yerine “araştırma programları” olması gerektiğini vurguladı. Lakatos’a göre, bir araştırma programı metodolojik kurallardan oluşur: Bazıları bize hangi araştırma yollarından kaçınmamız gerektiğini (olumsuz sezgisel) ve diğerleri hangi yolların izleneceğini (pozitif sezgisel) söyler.
Bir araştırma programının olumsuz buluşsal yöntemi, tahrifata maruz kalmayan önermelerin “temelini” izole eder. Bu önermeler konvansiyon tarafından kabul edilir ve araştırma programını uygulayanlar tarafından reddedilemez olarak kabul edilir.
Temel ilkelerin örnekleri şunları içerir:
Steno’nun Orijinal Yataylık İlkesi, jeolojik sütunun yorumlanması için metodolojik bir ilke, Kimyasal reaksiyonların atomların birleşmesi veya ayrışmasının sonucu olduğunu belirten Atomist Postulate ve Doğal Seleksiyon İlkesidir.
Pozitif buluşsal yöntem, belirli bir aşamadaki eksikliklerin üstesinden gelinebilecek şekilde bir dizi teori oluşturmak için bir stratejidir. Pozitif buluşsal yöntem, tahmin edilen anormalliklerle başa çıkmak için bir dizi prosedür önerisidir. Araştırma programı ortaya çıktıkça, yanlışlanamaz önermelerin özü etrafında yardımcı hipotezlerden oluşan bir “koruyucu kemer” yaratılır.
Lakatos bilim anlayışı
Lakatos yanlışlamacılık anlayışı
Lakatos ve Kuhn
Popper, Kuhn Lakatos Feyerabend
Karl Popper
Lakatos araştırma programı
Imre Lakatos bilimsel Araştırma Programlarının Metodolojisi
Lakatos’un yanlışlamacılığı
Örneğin, gezegen ve ay yörüngelerinin hesaplanması için Newton Araştırma Programı aşağıdaki gibi yeniden yapılandırılabilir.
Bir araştırma programının testleri yönlendirilir. Lakatos, tek bir negatif test sonucunun tüm bir araştırma programını çürütmediğini vurguladı. Popper’ı olumsuz test sonuçlarının önemini abarttığı için eleştirdi.
Negatif bir test sonucu verildiğinde, verimli bir strateji, yardımcı hipotezlerin koruyucu kemerini anormalliği barındıracak şekilde modifiye etmek olabilir. Ve bazı durumlarda, mevcut en iyi yanıt, anomaliyi ileride değerlendirilmek üzere rafa kaldırmak olabilir.
Peki o zaman bir araştırma programı nasıl değerlendirilecek? Lakatos, Duhem ve Kuhn’a karşı, teori dizileri için değerlendirme kuralları olduğu konusunda ısrar etti. Bazı sekanslar “ilerleyen problem değişimleri”, diğerleri “dejenere problem değişimleri” oluşturur.
Bir dizi teori – T1, T2,. . . Tn — aşağıdaki koşullar yerine getirilirse ilerleyicidir:
- (1) Tn, Tn-1’in önceki başarılarını açıklar;
- (2) Tn, Tn – 1’den daha büyük ampirik içeriğe sahiptir; ve
- (3) Fazla Tn içeriğinin bir kısmı doğrulanmıştır.
Aksi takdirde problem kayması yozlaşır.
Bir teorinin selefinin başarılarını “açıklayabilmesinin” bir yolu, hesaplamaların asimptotik bir anlaşmasıdır. Böylelikle Bohr’un Yazışma İlkesini karşılayan tarihsel olaylar, aynı zamanda “doğrulanmış fazla içerikle bütünleşme” kriterini de karşılar.
Nitelikli teori değiştirme örnekleri, İdeal Gaz Teorisinden van der Waals Teorisine geçişi ve Bohr Hidrojen Atom Teorisinden (elektronu dairesel yörüngelere sınırlayan) Bohr-Sommerfeld Teorisine (eliptik teoriye izin veren) geçişi içerir. yörüngeler).
Lakatos, kriterinin objektif bir kriter olduğunu vurguladı. Bir araştırma programı, yalnızca ek verileri tahmin etme ve barındırma gücünü gösterdiği sürece olumlu bir değerlendirme alır.
Bununla birlikte, bu nesnel kriter belirli bir zamanda uygulanmalıdır. Ve gelişiminin belirli bir aşamasında “yozlaştığına” karar verilen bir araştırma programı, yıllar sonra bir geri dönüş gerçekleştirebilir. Lakatos, Prout’un, kimyasal elementlerin atom ağırlıklarının hidrojenin atom ağırlığının (. gm./gm.atom) tam katları olduğunu göstermeyi amaçlayan araştırma programının değişen servetini gösterdi.
1806’da program umut verici görünüyordu. Birkaç elementin numunelerinin daha fazla saflaştırılması, tam sayı değerlerine yaklaşan atom ağırlığı tespitlerine yol açtı. Ancak diğer bazı elementlerin, özellikle klorun atom ağırlıkları, fraksiyonel kaldı (Cl = . gm./gm. Atom).
Pek çok kimyager, Proutian programının yozlaşan bir problem kayması olduğu sonucuna vardı ve onu terk ettiler. On yıllar sonra, birçok elementin doğada izotop karışımları olarak meydana geldiği keşfedildi. Klor durumunda, iki izotop vardır – Cl35 ve Cl37. İzotopları ayırmak için yeni geliştirilen teknikler, yeniden canlandırılan Proutian programının hizmetine dahil edildi.
Feyerabend, Lakatos’un değer biçme kurallarının yalnızca bir zaman sınırı ile birleştirildiğinde pratik değeri olduğundan şikayet etti. Herhangi bir zaman sınırı belirtilmezse, bir araştırma programını terk etmek için hiçbir neden yoktur. İlk bakışta yozlaşan bir problem kayması gibi görünen şey, bunun yerine uzun vadeli ilerleyen bir problem değişiminin başlangıç aşaması olabilir. Feyerabend’in dediği gibi, “Beklemenize izin veriliyorsa, neden biraz daha beklemiyorsunuz?” Lakatos, bu itirazın konu dışı olduğunu söyledi.
Feyerabend iki konuyu bir araya getirdi:
1. araştırma programı için metodolojik değerlendirme ve
2. Bir araştırma programını uygulamaya devam edip etmeme kararı.
İlk konu ile ilgili olarak, Lakatos araştırma programları için değerlendirme kuralları belirlediğine dikkat çekti. Kuşkusuz, bir araştırma programına ilişkin değerlendirme kararı zamanla değişebilir. Özellikle, olumsuz bir deneysel bulgu, yalnızca geçmişe bakıldığında bir programa karşı “can alıcı” olarak değerlendirilebilir.
İkinci konu ile ilgili olarak, Lakatos bilim adamına araştırma kararları önermenin bilim filozofunun görevi olmadığı konusunda ısrar etti. Bazı bilim adamları, daha fazla çalışmanın programı ilerici olarak yeniden kurması umuduyla yozlaşan bir araştırma programını izlemeyi seçebilirler.
Lakatos, “riskli bir oyunu oynamanın tamamen mantıklı olduğunu: Risk konusunda kendini aldatmak için mantıksız olan şey” dedi. Kendini kandırma fırsatlarını en aza indirmek için Lakatos, her araştırma programının başarıları ve başarısızlıklarına ilişkin toplu bir kamu kaydı tutulmasını tavsiye etti.
